Als een nepbericht over jou online blijft staan,
wie haalt het dan weg?

Gepubliceerd op DigitaleSlachthuis.nl | Nieuws & Media | 20-10-2026

In het kort

• Journalist Nola Zagers zag haar foto op een Facebookpagina staan, bij een bericht dat zij verdacht werd van de moord op haar ouders. Het bericht staat nog steeds online.
• Achter dit soort berichten zitten volgens tv-maker Kees van der Spek botfarms in Vietnam: bedrijven die op grote schaal nepberichten maken om kliks te verdienen.
• Minister Rianne Letschert wil dat Google en Meta zelf verantwoordelijkheid nemen voor nepbeelden. Nu moeten slachtoffers alles zelf melden en aangifte doen.
• De Europese digitale wet (DSA) geeft je al een tweede route naast de politie: het platform moet je melding beoordelen, en de toezichthouder kan ingrijpen als dat niet gebeurt.
• Nepberichten, deepfakes en nepadvertenties voor beleggingen draaien op hetzelfde verdienmodel: aandacht. Wie klikt, levert geld op.
• Bij deepfakes vindt de minister dat de last niet bij het slachtoffer mag liggen. Bij beleggingsfraude accepteren we dat nog wel. Waarom geen fast-track voor meldingen en een schadefonds, gevoed uit de boetes?

Waarom publiceren wij dit?

Het Digitale Slachthuis gaat over online fraude en over de platforms die eraan verdienen. Mijn eigen verhaal begon met een nepadvertentie op Facebook. Toen ik me meldde, merkte ik hetzelfde als Nola Zagers: jij moet bewijzen, melden en aandringen. Het platform kijkt toe. Dit artikel laat zien dat dat geen natuurwet is, en wat je wel kunt doen.

Waarom ligt de last bij het slachtoffer?

Nola Zagers is journalist. Op een Facebookpagina vond ze haar eigen gezicht, met de tekst dat zij verdacht werd van de moord op haar ouders. Ze had niets met de zaak te maken. Ze ging zelf op onderzoek uit: wie zat erachter, en wat kon ze eraan doen? In de talkshow Renze vertelde ze erover, samen met misdaadjournalist Kees van der Spek. Hij werd zelf in een AI-video doodverklaard.

Het bericht over Zagers staat er nu, weken later, nog steeds.

Vijf dagen eerder zat minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) aan dezelfde tafel. Zij sprak over seksuele deepfakes: nepbeelden die met kunstmatige intelligentie worden gemaakt, vaak van vrouwen. Haar punt: de druk ligt nu bij de gedupeerden. Zij moeten zelf melden en aangifte doen om beelden verwijderd te krijgen. Dat moet anders, vindt ze. Google en Meta moeten veel actiever verantwoordelijkheid nemen.

De toezichthouders vallen haar bij. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) noemt het “enorm zorgwekkende praktijken met een grote impact op slachtoffers”. Rond december gaat een verbod op zogeheten fake nudes in. SP-Kamerlid Sandra Beckerman gaat verder: volgens haar is dit een verdienmodel, waar niet alleen de makers aan verdienen, maar ook de platforms die te weinig doen.

Een nepfoto van een moordverdachte, een deepfake, een nepadvertentie voor een belegging: het zijn verschillende vormen van hetzelfde probleem. Het platform verspreidt het. Jij ruimt het op.

Wie verdient aan een nepbericht?

Volgens Van der Spek zitten achter veel van deze berichten botfarms in Vietnam. Daar combineren makers op grote schaal bestaande informatie, foto’s en AI-beelden tot berichten en video’s. Het doel is simpel: mensen zo lang mogelijk laten kijken en doorklikken. Hoe meer kliks, hoe meer geld.

Dat geld komt niet uit het niets. Het komt uit de advertentiemachine van het platform. De botfarm verdient aan het verkeer, het platform verdient aan de aandacht. Volgens interne documenten waarover Reuters in november 2025 berichtte, haalde Meta naar schatting 10 procent van zijn omzet over 2024 uit advertenties voor oplichting en verboden producten. Dat is ongeveer 16 miljard dollar.

De Vlaamse columnist Tom Naegels schreef in De Standaard dat Facebook ontdekte dat het gebruikers langer vasthield als het hun woede aanwakkerde. Een bericht dat iemand als moordenaar neerzet, werkt precies zo. Het schokt, dus je klikt.

Ik ken dat mechanisme van binnenuit. Mijn eerste stap naar een nep-belegging was een video-advertentie op Facebook. Niets eraan was verdacht. Het platform liet hem zien omdat hij paste bij waar ik al naar keek. In 2025 werden in Nederland anderhalf miljoen mensen van vijftien jaar en ouder slachtoffer van online oplichting en fraude (CBS). Elk van hen kreeg daarna dezelfde opdracht: zoek het zelf maar uit.

Is aangifte doen dan zinloos?

Boven het krantenstuk over Zagers stond: “Aangifte doen tegen fraude online is zinloos”. Dat is een harde kop. Maar wat Van der Spek zegt, is iets anders: de Nederlandse politie kan niet zomaar naar Vietnam en daar iemand oppakken. Dat klopt. Het betekent alleen niet dat aangifte geen zin heeft.

Aangifte telt mee. Elke aangifte voegt een stukje toe aan het beeld dat politie en justitie hebben. Je bank of verzekeraar vraagt er vaak om. En zonder aangifte bestaat jouw zaak officieel niet.

Maar aangifte is niet de enige deur. Sinds de Europese Digital Services Act (DSA) is er een tweede: het platform zelf. De DSA is de Europese wet die grote online platforms verplicht om illegale inhoud aan te pakken. Ze moeten een eenvoudige meldknop bieden, je melding beoordelen en snel optreden. Laten ze iets staan, dan moeten ze uitleggen waarom. Negeren ze meldingen structureel, dan kan de ACM ingrijpen. De boetes kunnen oplopen tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet.

Die regels zijn er dus al. De vraag bij het bericht over Zagers is niet alleen: wie zit erachter? De vraag is ook: waarom staat het er nog?

Waarom accepteren we het bij beleggingsfraude nog wel?

Ik begrijp inmiddels als geen ander dat hele juridische echelons druk zijn met deze techbro’s. Maar de burger die slachtoffer werd, vindt geen rust en geen begaanbare weg. Juristen zijn duur, procedures duren eindeloos, en in de kleine lettertjes sluit het platform zijn aansprakelijkheid op voorhand uit.

We zijn gewend geraakt aan een systeem waarin het platform zichzelf een neutrale tussenpersoon noemt. Maar wie weet hoe het werkt, ziet dat het platform bepaalt wat aandacht krijgt, wie het te zien krijgt en hoe lang het blijft rondgaan.

Waarom accepteren we bij het ene digitale delict steeds minder dat het slachtoffer zelf de schade moet voorkomen en opruimen, terwijl we dat bij het andere nog wel doen?

Eind september bleek hoeveel vrouwen, Kamerleden en anderen slachtoffer zijn van seksuele deepfakes. De minister zei dat de last niet langer bij de gedupeerden mag liggen, en dat Google en Meta zelf verantwoordelijkheid moeten nemen. Terecht.

Maar moet de targeting van financiële advertenties op diezelfde platforms dan niet ook aan voorwaarden worden gebonden? De AFM zegt zelf dat beleggingsfraude vrijwel altijd online begint, en dat sociale platforms daardoor verantwoordelijkheid dragen. Toch eist niemand van een platform dat het een beleggingsadvertentie vooraf toetst, bijvoorbeeld aan een vergunning.

De DSA verplicht platforms tot een meldknop voor illegale inhoud. De grootste platforms moeten daarnaast hun systeemrisico’s analyseren en maatregelen nemen. Dat die systemen onvoldoende werken, is eenvoudig vast te stellen. Melders worden het labyrint in gestuurd.

Wie heeft er een stappenplan? We dwalen nog steeds door het platformlabyrint, waar oplichters vrij spel hebben. Geen draad, geen raad. De slachtoffers zijn vogelvrij, en de criminelen weten dat net zo goed.

Daarom mijn kernvraag. We zijn allemaal druk met het opwerpen van een muur en met het afdwingbaar maken van regels. Waarom heeft dan niemand nagedacht over een fast-track voor de afhandeling van meldingen? En over een schadefonds voor slachtoffers van digitale oplichting, gevoed uit de boetes die we nu al eisen?

De pagina waarmee het voor mij begon, staat er nog. Eqitou, financiële dienstverlening, 58 volgers, berichten uit oktober en november vorig jaar, reacties uitgeschakeld. De Amerikaanse Scam Center Strike Force heeft de website van hetzelfde bedrijf in beslag genomen. De Facebookpagina staat er een jaar later nog. Meta verdient eraan.

Wat kun jij doen als er een nepbericht over jou rondgaat?

1. Leg alles vast. Maak schermafbeeldingen van het bericht, de pagina en de reacties, met de datum en het webadres in beeld. Berichten verdwijnen soms net zo snel als ze opduiken.
2. Meld het bij het platform. Gebruik de knop “Rapporteren” bij het bericht en bij de pagina. Bewaar de bevestiging.
3. Maak bezwaar als je melding wordt afgewezen. Bij Facebook kan dat via je meldingenoverzicht.
4. Doe aangifte. Ook als de daders in het buitenland zitten. Zet erin wanneer en hoe je het platform op de hoogte bracht.
5. Blijft het online? Meld het bij de ACM. De ACM lost jouw zaak niet zelf op, maar gebruikt je melding om te controleren of platforms zich aan de wet houden.
6. Gaat het om seksuele beelden? Dan kun je terecht bij Stichting OffLimits, het landelijke meldpunt voor online grensoverschrijdend gedrag.

Ben je opgelicht via een nepadvertentie of een nep-belegging? Vanaf 20 oktober staat op deze site een gratis handwijzer met alle stappen voor de eerste 24 uur en de eerste week.