De IJsberg onder Water:
Digitale Fraude in Nederland

Overzicht: schadebedragen en slachtoffers digitale fraude

Beter te lezen op een groter scherm.

Specificatie van de brongegevens

• Beleggingsfraude, schatting: De AFM hanteert een correctiefactor van 5 tot 10 op de politiegeregistreerde cijfers. Reden: de meldingsbereidheid voor online fraude ligt volgens het CBS op slechts 17%.

• Volkskrant/OM-cijfers: De 2,6 miljoen slachtoffers komen uit de CBS Veiligheidsmonitor 2025. Daaruit blijkt dat bijna de helft van alle slachtoffers van criminaliteit te maken heeft met een online delict.

• Operation Sunflower: dit onderzoek toont de industriële schaal. Wereldwijd ging het om een buit van €100 miljoen per maand. In Nederland zijn uitschieters bekend van slachtoffers die per persoon tonnen verloren.

• Afpakbeleid: het bedrag van €192,2 miljoen betreft de waarde van het beslag dat het OM in 2025 legde om criminele verdienmodellen te verstoren. De Volkskrant noemt daarnaast een bedrag van €443 miljoen als totale ‘opbrengst’ van het afpakbeleid over 2025.

De ernst van deze situatie is niet te overschatten
Het huidige strafrechtelijke systeem is ingericht op individuele zaken. Het raakt volledig verstopt door dit massale, grensoverschrijdende slachtofferschap. We hebben dringend nieuwe actie en instrumenten nodig om deze criminele organisaties direct “aan de poort” tegen te houden.

De eerste stap is informatie verzamelen. Zolang we de omvang en de ernst van het probleem niet begrijpen, onderneemt niemand actie. Betrouwbare gegevens zijn schaars — deels omdat er zo weinig aangiftes worden gedaan, en omdat criminelen zelden worden ontdekt of vervolgd. Zolang de grote techplatformen geen serieus filter plaatsen tussen legitieme en malafide aanbieders, blijft het voor gebruikers vrijwel onmogelijk om geautoriseerde aanbieders van financiële producten te onderscheiden van niet-geautoriseerde.

Waarom onderwerpen financiële toezichthouders aanbieders van financiële producten aan strenge licentieverplichtingen, terwijl de grootste toegangspoorten tot consumenten — de platformen zelf — dit feit in hun advertentiebeleid volledig negeren? Waarom grijpt hier niemand in?

De Europese Digital Services Act (DSA) biedt een cruciaal kader. Internetplatformen en advertentiebedrijven moeten hun verantwoordelijkheid als poortwachter nemen: malafide advertenties en frauduleuze apps weren vóórdat ze slachtoffers maken. Zonder harde hand aan de digitale voordeur blijven we dweilen met de kraan open.

De poortwachterswet: DSA

De Digital Services Act verplicht grote internetbedrijven om hun platforms veiliger te maken. In de strijd tegen digitale fraude verandert deze wet de rol van sociale media, zoekmachines en online marktplaatsen: zij worden ‘poortwachters’.

Wat houdt deze wet precies in?

1. Platforms moeten criminelen aan de poort stoppen
Digitale fraude begint bijna altijd online — vaak via een nepadvertentie op Facebook of Instagram. De DSA dwingt platforms om actie te ondernemen tegen deze ‘digitale facilitators’ van misdaad. Ze moeten hun systemen zo inrichten dat ze frauduleuze advertenties en nepprofielen sneller herkennen en weren.

2. Verantwoordelijkheid voor advertenties
Fraudeurs gebruiken vaak namen en logo’s van bekende banken of media om mensen te lokken. De DSA verplicht platforms om beter te controleren wie er achter een advertentie zit. Is een advertentie misleidend of illegaal? Dan moet het platform deze direct verwijderen — voordat er meer slachtoffers vallen.

3. Makkelijker melden voor gebruikers
De wet regelt dat gebruikers fraude of verdachte berichten eenvoudiger kunnen melden bij het platform. Platforms moeten deze meldingen serieus nemen en actie ondernemen tegen de daders.

4. Hardere aanpak van ‘crime-as-a-service’
Criminelen werken als professionele bedrijven die hun diensten — zoals het bouwen van nepwebsites — aan elkaar verkopen. Deze netwerken werken internationaal. De DSA zorgt daarom voor Europese samenwerking: platforms, politie en toezichthouders zoals de AFM kunnen over de grenzen heen informatie delen om deze criminele ketens te doorbreken.

Samenvattend: de DSA is een belangrijk instrument om de “ijsberg onder water” aan te pakken. Niet door alleen achteraf daders te zoeken, maar door de digitale voordeur voor hen op slot te doen.

Wie wordt het doelwit?

Digitale fraude treft slachtoffers in alle leeftijdscategorieën. Maar de data laat duidelijke patronen zien. Ouderen (50-plussers) worden het nadrukkelijkst getarget wanneer criminelen grote geldbedragen willen wegsluizen via beleggingsfraude.

• 50 tot 69 jaar: De Belgische toezichthouder FSMA meldt dat het “standaardprofiel” bij complexe fraude via WhatsApp-groepen bestaat uit Nederlandstalige mannen tussen de 50 en 69 jaar. In deze categorie is het gemiddelde verlies per slachtoffer extreem hoog: €73.000, met uitschieters naar meerdere tonnen.

• 65-plus: Cijfers van de Nederlandse politie en de Fraudehelpdesk laten zien dat de groep van 65 jaar en ouder met 22% het grootste aandeel vormt in het aantal meldingen van beleggingsfraude. De groep van 56 tot 65 jaar volgt met 20%.

• Grote financiële impact: fraude treft iedereen, maar de gemiddelde schade verschilt per leeftijdscohort. Criminelen richten zich vaker op ouderen voor grote bedragen — zij beschikken vaker over grotere vermogensbestanddelen, zoals pensioenvoorzieningen of erfenissen.

Naast de slachtoffers die geld verliezen, is er een tweede doelgroep: jongeren. Zij worden op een andere manier getarget — als middel om het wegsluizen van geld technisch mogelijk te maken. Criminelen ronselen hen via sociale media als geldezel (money mule). Ze misbruiken de bankrekeningen of pinpassen van deze jongeren om de buit snel en anoniem te verplaatsen, buiten het zicht van opsporingsdiensten.
Voor individuele slachtoffers staat er geen eenvoudige juridische weg open om de criminele achter de oplichting aan te spreken.

Bronnen
[1] de Volkskrant / Pieter Sabel / 18 juni 2026 / Miljoenen Nederlanders slachtoffer van cybercrime, OM komt capaciteit tekort (betaalmuur) · archief

[2] AFM / december 2025 / Van piramide tot ijsberg: de onzichtbare omvang van beleggingsfraude in Nederland · archief

[3] NU.nl / 15 juli 2026 / Honderden Nederlanders voor miljoenen opgelicht door nepadviseurs · archief

[4] RTL Nieuws / Daniël Verlaan / 15 juli 2026 / Nederlanders voor miljoenen euro’s opgelicht met nepbeleggingen, politie rolt groot netwerk op · archief

[5] Openbaar Ministerie / 11 mei 2026 / Het OM in cijfers: Jaarbericht 2025 · archiefkopie niet mogelijk

[6] FSMA / 22 januari 2026 / Beleggingsfraude en illegale aanbiedingen – Dashboard 2de halfjaar 2025 · archief

[7] AFM / november 2025 / Trendzicht 2026 · archief

Versie 21 oktober 2026

Kennis is de eerste stap tegen digitale fraude.